"daags na de sabbat"

Pinksteren en de dag van eerstelingsgarve
Pinksteren betekent ‘vijftigste [dag]’. Pinksteren (of wekenfeest) is de vijftigste dag gerekend vanaf de dag van de eerstelingsgarve. Het betreft hier één van de hoogtijden waarvan we (o.a.) lezen in Leviticus 23. Als de gersteoogst binnengehaald zou worden, zou men “daags na de sabbat” (23:11) de eerste schoof bij de priester brengen, die deze dan zou “bewegen voor het aangezicht des HEREN”.
De hamvraag is: wat betekent “daags na de sabbat”? Over welke sabbat gaat het hier?

daags na de (wekelijkse) sabbat
Sinds oude tijden bestaat hierover binnnen het jodendom een controverse. De school van de Farizeeën ging ervan uit dat de sabbat waar het hier over gaat, de 15-de Aviv is, de eerste dag van het feest van de ongezuurde broden. Aangezien op die dag geen slaafse arbeid verricht mocht worden kan ze dus worden aangemerkt als een sabbat. In deze visie is “daags na de sabbat” dus gwoon: de 16-de Aviv. Deze visie is sinds eeuwen standaard binnen het jodendom. Het is ook veel practischer om te rekenen met vaste data. Het was de Sadduceeën-school, rond het begin van onze jaartelling, die het met dit standpunt niet eens was. Zij hadden daarvoor de volgende (m.i. doorslaggevende) redenen:

1. Hoogtijden krijgen altijd exacte data mee. Dat geldt voor pesach, jom kipoer, soekoet, etc. Bij de dag van de eerstelingsgarve wordt echter geen datum genoemd en evenmin bij het daarop gebaseerde Pinksterfeest. Een veelzeggend zwijgen!
2. Wat voor zin heeft het om vijftig dagen te tellen als begin- en einddata bij voorbaat reeds vaststaan?
3. Het begin van de gersteoogst kan niet worden gefixeerd op een vaste datum. Wisselende weersomstandigheden en de marges van Israëls maandkalender kunnen het begin van de gersteoogst zomaar een een paar weken doen variëren. Leviticus 23 spreekt daarom slechts van het binnenhalen van de oogst én van het brengen van de eerstelingsschoof naar de priester “daags na de sabbat”. Tenzij anders vermeld, gaat het hier gewoon om de wekelijkse sabbat.
   Dit temeer, daar de 15-de Aviv in Leviticus 23 ook geen sabbat wordt genoemd.

[dag] één der sabbatten
De frase “eerste dag der week” komen we in onze Bijbelvertalingen acht keer tegen. Zes keer i.v.m. de dag van Christus’ opstanding (Mat.28:1; Mar.16:2, 9; Luc.24:1; Joh.20:1, 19), één keer in Handelingen 20:7 en ten slotte in 1Korinthe 16:2. De weergave “eerste dag der week” wijkt nogal af van wat we in het origineel lezen. Daar is sprake van “één der sabbatten”. Waarbij aangetekend moet worden dat in deze uitdrukking één (mia) vrouwelijk en sabbatten (sabbatoon) onzijdig is, zodat één grammaticaal niet kan slaan op sabbatten. Kennelijk was de uitdrukking oorspronkelijk “dag één van de sabbatten” (dag, hemera is namelijk wél vrouwelijk). De opstandingsdag was geen sabbat, maar dag één van de periode waarin sabbatten geteld werden. De uitdrukking verwijst daarmee direct naar de dag van de eerstelingsschoof, oftewel naar de dag dat de omer-telling aanving.
Ook in de voorkomens buiten de opstandingsgeschiedenis, zien we dat de uitdrukking “[dag] één der sabbatten” verband houdt met de tijd tussen Pesach en Pinksteren (zie Hand.20:6,7; 1Kor.16:2,8).

opstanding niet op sabbat
Dat de uitdrukking “[dag] één der sabbatten” niet betekent dat Jezus is opgestaan op een sabbat, blijkt ook uit het relaas in de evangelieën. Uitdrukkelijk lezen we dat de vrouwen naar het gebod rustten op de sabbat (Luc.23:56) en daarom pas na afloop daarvan naar het graf gingen met de specerijen. Op diezelfde dag vervoegt de Opgestane zich bij een tweetal Joodse mensen, die van Jeruzalem naar Emmaüs reisden, een afstand van zestig stadiën (Luc.24:13), dit is ongeveer elf kilometer. Zou deze dag een sabbat zijn geweest, dan zouden ze nooit deze afstand hebben afgelegd, aangezien het ongeveer het tienvoudige is van “een sabbatsreis” (Hand.1:12)! Jezus stond dus op, na de sabbat, bij het begin van een nieuwe week.

de achtste dag
Als de sabbat de zevende dag is (Ex.20:10), dan is “daags na de sabbat”, de achtste dag. Opmerkelijk, want de achtste dag verwijst op haar beurt weer naar de besnijdenis, het aloude embleem van nieuw leven. Bedenk daarbij dat als Jezus op 10 Aviv geboren is (klik hier), Hij besneden werd op de datum waarop Hij later zou opstaan (Luc.2:21 > 17 Aviv)!

de eersteling van de oogst
De eerstelingsgarve die bewogen werd “daags na de sabbat”, spreekt van Hem die eeuwen later, exact op die dag voorgoed verrees uit de doden. Als Eersteling van “allen die in Adam sterven”.

Want evenals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden. Maar ieder in zijn eigen rangorde: Christus als Eersteling…
1Korinthe 15:22