Samenvatting bijbelavond gehouden in Katwijk aan de Rijn
op ... in 199.. ?
de ijdelheid van theologiseren
Onder theologie verstaat
het woordenboek (Prisma): 'godgeleerdheid; wetenschappelijke bezinning
op het geloof'. Bij het werkwoord 'theologiseren' vinden we: 'over theologische
onderwerpen redeneren'.
Men kan
een 'godgeleerde' worden door aan een universiteit of hogeschool een
studie theologie te volgen. Men kan zelfs hoogleraar theologie zijn
zonder zelfs maar te geloven in Gods bestaan! Waarmee maar gezegd wil
zijn dat 'geloof' en 'theologie' twee totaal verschillende zaken zijn.
|
de ellende
begon bij... theologiseren
Het eerste
geregistreerde gesprek in de Bijbel treffen we aan in Genesis
3. In dit gesprek wordt over geloofszaken geredeneerd en dus is
het (volgens de definitie van het woordenboek) een theologisch
gesprek.
De loop
van het gesprek in Genesis 3 mag wel heel typerend heten voor
theologiseren. Eerst wordt verwarring gezaaid door een
vraagteken te plaatsen bij een overduidelijke uitspraak van God
(vers 1). De vrouw onderkent het gevaar niet en citeert vervolgens
Gods statement niet correct: zij voegt iets toe aan Gods woorden
("noch die aanraken"; vers 3). Dan slaat de slang toe:
hij spreekt God regelrecht tegen en vanwege de redeneringen
capituleert de vrouw voor de misleiding van de slang (vers 4-6).
|
Nadat Jezus geconfronteerd was met massieve afwijzing in Kapernaüm
en omstreken, lezen we dat Hij God dankt dat Die Zijn Woord verbergt
voor wijzen en verstandigen (!) maar aan kinderen juist openbaart.
Het verschil tussen een 'wijze en verstandige' en een 'kind'? De eerste
categorie 'weet' veel, de tweede categorie weet nog zo goed als niets,
is 'blanco'. Maar kinderen mogen dan 'onbeschreven' zijn, ze willen
gewoonlijk wel alles weten. Ze zijn nieuwsgierig. Bij wijzen en verstandigen
zit dat, wat met méént te weten gewoonlijk in de weg.
Wanneer we willen dat God Zijn Woord aan ons openbaart dienen we open-minded
en belangstellend te zijn in wat Hij te melden heeft. Matteüs
11:25
God
spreekt bij monde van Jesaja dat, omdat het volk Israël zich met
haar hart verre houdt van Hem en hun ontzag een aangeleerd gebod is
van mensen, Hij de wijsheid en het verstand van "dit volk"
zal tenietdoen. Het jodendom heeft de reputatie een enorme hoeveelheid
wijsheid en verstand te herbergen. Toch worden haar geleerde leidslieden
als "blind" aangemerkt.
Jesaja 29:9-14
De "wijsheid
der wereld" waar Paulus over spreekt in 1Korinthe 1 blijkt niet
slechts betrekking te hebben op de filosofie van de Grieken maar óók
(blijkens het citeren van Jesaja 29:14) op de geleerdheid van de Joden.
Deze wijsheid wordt door God aangemerkt als "dwaasheid".
1Korinthe 1:19,20
God zond Zijn Zoon niet
naar Athene, het intellectuele centrum van die dagen. Nee, Hij werd
gezonden naar Jeruzalem, de plaats waar de godsdienstige orthodoxie
gevestigd was. En juist dáár werd Hij buitengeworpen.
Hebreeën
13:12,13
Paulus was een theologisch
buitengewoon onderlegd man. Hij had aan de voeten van Gamaliël
gezeten en had het in het Jodendom verder gebracht dan de meeste van
zijn tijdgenoten. Ondanks deze achtergrond zag Paulus er uitdrukkelijk
van af om "met schittering van woorden of wijsheid" het getuigenis
van God te brengen.
Handelingen
22:3; Galaten 1:14; 1Korinthe 2:1
Het woord 'prediking'
heeft in onze oren een dominees-klank. Preken vindt plaats op kansels.
Het Griekse woord echter (kerugma) duidt op 'herauten', 'afroepen' en
'proclameren'. 'Kerugma' is het naar buiten brengen van een bericht.
1Korinthe
2:4
Probeer het Woord
niet attractief te maken of te verdedigen. Vertel het duidelijk, zoals
het "er staat geschreven". Niet minder maar vooral ook niet
meer.
Theologiseren is redeneren.
Dat is gewoonlijk onnodig en zelfs fataal in zaken van geloof. Niet
dommen maar juist intellectuelen staan in de voortdurende verleiding
om zich daar mee in te laten. Echter, "de Here weet, dat de redeneringen
van de wijzen ijdel zijn".
1Korinthe
3:20
Door redeneren komt men uit "boven
hetgeen geschreven staat". Men zou inderdaad kunnen stellen dat
theologiseren verder brengt... maar dan wel bij de Schrift vandaan.
Het is een ingebouwd mechanisme in de theologie (met name in de dogmatiek)
dat men steeds verder verwijderd raakt van de uitspraken van de Schrift.
1Korinthe
4:6
In de theologie heeft
Schriftonderzoek slechts een ondergeschikte plaats. Het gaat
er vooral om wat theoloog X er over gezegd heeft. Of wat theoloog
Y n.a.v. theoloog X daarover beweerd heeft. Of wat theoloog Z als
gevolg van de beweringen van theoloog Y heeft geconcludeerd.
De orthodoxe theologie
is vol van termen en uitdrukkingen die getuigen van menselijke wijsheid.
Via (soms eeuwenlang) redeneren komt men tot termen die de Schrift
niet kent maar wel uitdrukking zouden geven aan wat de Bijbel bedoelt...
Een ijdel streven: we hoeven slechts de Schriften te geloven
en na te spreken.
Het woord voor 'belijden'
in het Nieuwe Testament is 'omo logeo' dat letterlijk 'hetzelfde zeggen'
betekent. Goed belijden is geen creatieve bezigheid, integendeel,
het is slechts naspreken. Alle (sleutel)woorden en frasen die
niet behoren tot het Bijbels vocabulaire, zouden we schrappen uit
onze 'belijdenis'.
Hieronder een (verre
van complete) lijst van uitdrukkingen die een belangrijke plaats innemen
in de theologie maar die moeten worden aangemerkt als "woorden
van menselijke wijsheid".
Let op! het gaat er in dit verband niet om of de achterliggende
leringen al of niet Bijbels zouden zijn - het gaat om de niet-Bijbelse
terminologie zelf.